Üniversitedeyken kariyer planı nasıl yapılır?

Üniversitedeyken kariyer planı yapmak, mezun olacağınız gün çalışacağınız mesleği bugünden kesinleştirmek değildir. İki veya üç olası alan seçin; her biri için günlük işi araştırın, küçük bir çalışma deneyin ve işi yapan biriyle konuşun. Ardından hangisine ilginizin sürdüğünü, nerede zorlandığınızı ve hangi bilgiyi hala eksik bulduğunuzu yazın. Böylece planınız tahminler listesinden, sınanmış seçenekler listesine dönüşür.

“Hangi işi yapacağım?” sorusuna tek oturuşta cevap veremiyorsanız geç kalmış sayılmazsınız. Öğrencilik yıllarının avantajı, düşük riskli denemelere alan açmasıdır. Ancak denemeler rastgele bir sertifika koleksiyonu olursa size yön göstermeyebilir. Gelin, karar vermeye yardımcı olacak küçük bir düzen kuralım.

Önce bölümünüzü değil, merak ettiğiniz işleri yazın

Bir işletme öğrencisinin pazarlamayı sevdiğini söylediğini düşünün. Bu söz tek başına yeterince açık değil. Reklam metni hazırlamak mı ilgisini çekiyor, müşteri araştırması mı, yoksa kampanya sonuçlarını incelemek mi? Aynı bölüm adı altında gündelik işler birbirinden hayli farklı olabilir.

İki veya üç rol seçin ve her rol için güncel iş ilanlarının görev bölümünü okuyun. Üç ilanda tekrar eden işleri ayrı bir sayfaya yazın. İlginizi çeken kelimelerin yanına soru işareti koyun: “Bu görev bir iş gününde nasıl yapılıyor?” İlanları yalnız başvuru koşulu olarak değil, işin ayrıntılarını öğrenmek için de kullanın.

Harvard Üniversitesi kariyer merkezinin öğrencilere yönelik araştırma rehberi, dersler ve kampüs çalışmaları üzerinden ilgileri sınamayı; çalışanlarla görüşerek alanları tanımayı öneriyor. Bu, kendi kararınızı bir yabancı kurumun listesine göre vermeniz anlamına gelmez. Yöntemdeki yararlı fikir, varsayımı gerçek görevle karşılaştırmaktır.

Birinci deneme: küçük bir işi bizzat yapın

Araştırdığınız işin tamamını öğrenciyken üstlenmek zorunda değilsiniz. Bir küçük parçasını seçmeniz yeterli. Pazarlama için bir ürünün müşteri yorumlarını gruplandırın. Finans için herkese açık, basit bir şirket raporunun ana kalemlerini açıklayın. Operasyon için bir öğrenci etkinliğinin kayıt akışını çizip tıkanan yeri bulun.

Çalışmayı en başta sınırlayın. “Bu hafta iki akşam ayırıp bir sayfalık örnek hazırlayacağım” cümlesi, “pazarlamayı öğreneceğim” hedefinden daha uygulanabilir. Denemenin sonunda yalnız ortaya çıkan sayfaya bakmayın. Hangi adım merakınızı artırdı? Hangi adımda dışarıdan yardım gerektirdi? Zorlanmanız, alanın size uygun olmadığı sonucunu tek başına vermez. Belki aracı ilk kez kullanıyorsunuzdur. Merakınızın zorluk karşısında sürüp sürmediğine de bakın.

Bir kulüp veya ders projesi zaten bu tür çalışma içeriyorsa ayrı bir gösteri projesi yaratmayın. Gerçek katkınızı ve sınırını kaydedin. Örneği ileride göstermek isterseniz mini portföyde çalışmanın bağlamını ve kendi payınızı açıklama yaklaşımından yararlanabilirsiniz.

İkinci deneme: işi yapan kişiye belirli bir soru sorun

Bir meslek tanımı, işin nerede zorlaştığını her zaman anlatmaz. O alanda çalışan birine “Bu rolün ilk yılında haftanız nasıl geçiyordu?” diye sormak farklı bir pencere açar. Görüşmenin amacı referans veya iş istemek değil, düşündüğünüz günlük işin gerçeğini öğrenmektir.

Kısa mesajınızda kendinizi ve neden o kişiye ulaştığınızı açıklayın. Örneğin: “Merhaba, üniversitede işletme okuyorum ve satın alma rollerini araştırıyorum. Profilinizde tedarikçi ilişkileri deneyiminizi gördüm. Yeni başlayan birinin haftasında hangi işler ağırlık kazanıyor? Uygunsanız kısa bir yanıtınız bana yol gösterebilir.” Gerçekten görmediğiniz bir deneyimden söz etmeyin. LinkedIn bağlantı mesajına ilişkin örneklerde tanışma nedenini açık ve kısa tutmanın yollarını görebilirsiniz.

Gelen cevabı kesin kural saymayın. Bir çalışanın deneyimi kendi şirketine ve dönemine aittir. İki farklı ortamdan kişiye aynı soruyu sorabilirseniz rolün sabit ve değişken yanlarını daha iyi görürsünüz. Kimse yanıt vermiyorsa, açık etkinliklerdeki soru-cevap oturumları veya üniversitenizin kariyer merkezi başka başlangıç noktaları olabilir.

Üçüncü deneme: ilanla kendi örneğinizi karşılaştırın

İlk iki denemeden sonra üç ilanı yeniden açın. Artık yalnız başlık okumuyorsunuz; küçük bir çalışmanız ve işin içinden duyduğunuz bir açıklama var. İlandaki temel işlerden hangisini deneyimlediniz? Hangisi yalnızca ad olarak tanıdık? Hangi aracı öğrenmeniz gerekiyor? Her açık için hemen kurs satın almak yerine ücretsiz bir örnek görev seçin.

Bir veri analizi rolünde “tablo hazırlama” yazıyorsa, kendi yaptığınız tabloyu ölçüt alın. Veriyi temizlediniz mi, yoksa sadece renkli bir grafik mi çizdiniz? Müşteri ilişkileri rolünde “şikayetleri takip etmek” yazıyorsa, bir yanıt taslağı hazırlamakla karar ve kayıt düzeni kurmak arasındaki farkı görün. Böyle sorular planı genel bir gelişim dileğinden çıkarır.

Bir sayfalık örnek plan nasıl görünür?

Şöyle bir durum düşünün: İkinci sınıftasınız; operasyon, insan kaynakları ve pazarlama arasında kararsızsınız. Her alan için üç aylık büyük program yazmak yerine bu dönem üç küçük deneme seçin:

Tabloyu doldurduktan sonra bütün alanlarda eşit derecede iyi olmak zorunda değilsiniz. Amacınız, daha çok araştırmaya değer bir sonraki alanı seçmek. Bir deneme sizi hiç çekmediyse nedenini yazın: konu mu, yöntem mi, yoksa çalıştığınız ortam mı? Bir denemenin sonucunu diğer alan için ömür boyu hüküm olarak kullanmayın.

Planı belirli aralıklarla açıp gerçek deneyimle karşılaştırın. İşe başladıktan sonra da aynı mantıkla kariyer planını altı ayda bir gözden geçirme yöntemi işe yarayabilir. Öğrenciyken seçtiğiniz yönün değişmesi, önceki araştırmanın boşa gittiği anlamına gelmez; ne istemediğinizi de öğrenmiş olabilirsiniz.

Sıkça sorulan sorular

Birinci sınıfta kariyer planı yapmak için erken mi?

Hayır. İlk yıl kesin rol seçmek yerine iki alanı tanımak, bir kulüp çalışmasına katılmak veya kısa bir proje denemek yeterli olabilir. Planın büyüklüğünü sınıfınıza ve koşullarınıza göre ayarlayın.

Her dönem yeni bir alan mı denemeliyim?

Zorunlu değil. İlk denemede ilginiz arttıysa aynı alanda ikinci, biraz daha gerçekçi bir görev seçin. Dönem boyunca her alana bir kez bakmak, hiçbirini anlamadan seçenekleri tüketebilir.

Staj bulamazsam planım eksik mi kalır?

Staj değerli bir deneyimdir ama tek öğrenme yolu değildir. Ders projesi, kulüp görevi, küçük bağımsız çalışma ve çalışanlarla görüşme de sorularınızı daraltabilir. Bunları staj gibi göstermeyin; her deneyimi kendi adıyla anlatın.

Karar verirsem sonra değiştirebilir miyim?

Evet. Plan bir taahhüt değil, bugün bildiklerinizle seçtiğiniz sonraki adımdır. Yeni iş deneyimi veya koşul ortaya çıktığında kariyer planınızı yeniden değerlendirme yaklaşımını kullanın.