Prim veya ikramiye aldığınızda parayı nasıl değerlendirmelisiniz?

Prim veya ikramiye aldığınızda önce hesaba geçen net tutarı doğrulayın. Ardından gecikmiş yükümlülüklerinizi, yaklaşan zorunlu giderleri ve elde tutmanız gereken nakdi sıralayın. Kalan parayı tek seferlik bir hedefe ayırabilirsiniz. Önemli olan belirli bir yüzdeye uymak değil, bu ödeme gelecek yıl tekrarlanmasa da normal maaşınızla sürdürebileceğiniz bir düzen kurmaktır. Yeni bir taksite başlamadan önce sonraki aylarda onu hangi gelirle ödeyeceğinizi görün.

Bir prim hem emeğinizin karşılığı hem de rahatlama fırsatı olabilir. Hepsini borca vermek zorunda olduğunuzu düşünmek de tamamını “fazladan para” saymak da seçenekleri daraltır. Önce paranın zaten verilmiş sözlere ne kadar bağlı olduğunu bulmak, geri kalan bölüm için daha rahat karar vermenizi sağlar.

Brüt duyuruyla kullanabileceğiniz para farklı olabilir

Şirketinizin açıkladığı prim tutarıyla banka hesabınıza gelen ödeme aynı olmayabilir. Bordroda prim kalemini ve ilgili kesintileri kontrol edin. Ödemenin hangi döneme ait olduğunu, tutarın kesinleşip kesinleşmediğini ve varsa koşullarını insan kaynaklarına sorun. Vergi hesabını sırf arkadaşınızın aldığı net tutardan çıkarmayın; kişisel bordro koşulları farklı olabilir.

Henüz yatırılmayan primle harcama yaparsanız beklenen gelir ile gerçekleşen geliri karıştırmış olursunuz. Örneğin teslim alacağınız eşya için kapora vermeden önce ödemenin gerçekleşmesini beklemek, araya yeni borç koyma ihtimalini azaltır. Hesaba geçen tutar kesinleştiğinde çalışma tablonuzu o rakamla başlatın.

Düzenli maaşın nasıl bölüneceğini bilmiyorsanız ilk maaş bütçesi örneği temel ihtiyaçları ayırmanıza yardımcı olur. Prim planı bu aylık düzenin yerine geçmez; onun üzerine eklenir.

Bir tutarı dört farklı göreve ayıralım

Bir ofis çalışanı olan Selin'in hesabına 60.000 TL net prim geldiğini düşünün. Yaklaşan 12.000 TL'lik zorunlu bir ödemesi, azaltmak istediği kart borcu ve çok küçük bir nakit yedeği var. Selin aynı zamanda uzun süredir ertelediği bir tatili de yapmak istiyor. Önce dört ihtiyacı ayrı isimlendiriyor.

Bu dağılım önerilen standart oran değildir. Selin'in gecikmiş borcu veya önümüzdeki ay büyük bir sağlık gideri olsaydı tablo değişirdi. Örneğin 8.000 TL'lik harcamanın gerekli olmadığını söylemek yerine, hangi ihtiyacın ertelenirse daha büyük sorun oluşturacağını sorabilirsiniz. Böylece seçim suçluluk duygusuna değil somut koşula dayanır.

Tek seferlik geliri kalıcı sözleşmeye çevirmeyin

Primle yeni bir üyeliğin ilk yılını ödemek kolay görünebilir. Fakat ikinci yılda aynı ücret normal maaştan çıkacaksa karar yalnız bu ayla ilgili değildir. Araç yükseltme, daha pahalı eve taşınma veya uzun vadeli taksit gibi seçimlerde sonraki bakım, sigorta, aidat ve yenilemeleri de hesaplayın.

Kısa bir kontrol yapın: Primi hiç almamış olsaydınız bu aylık ödemeyi rahatça üstlenir miydiniz? Cevabınız hayırsa, prim yalnız başlangıç maliyetini karşılıyor olabilir. Başlangıçta rahatlatan karar sonraki aylarda bütçenizi sıkıştırabilir.

Diğer taraftan tek seferlik bir ihtiyacı primle karşılamak düzenli bütçeyi güçlendirebilir. Bozulan temel bir eşyayı yenilemek, önceden planlanmış eğitim giderini ödemek veya yıllık bir masrafı ayırmak sonraki ayların yükünü azaltabilir. İşe yarayan ölçüt, paranın sizi kaç ay sonra hangi yükümlülükle baş başa bırakacağıdır.

Borç ve yedek arasında tek cevap aramayın

Yüksek maliyetli borcu azaltmanın faydasıyla tamamen nakitsiz kalmanın riskini birlikte inceleyin. Borcun gerçek maliyetini bankanızın güncel belgesinden öğrenin. Bir sonraki beklenmedik giderde yeniden borçlanmak zorunda kalacaksanız bütün parayı tek ödemeye yöneltmenin sonucunu ayrıca düşünün.

ABD'nin tüketici finans kurumu CFPB'nin acil durum birikimi rehberi, tek seferlik para girişlerini yedek oluşturmak için kullanılabilecek fırsatlar arasında sayar. Bu genel planlama fikridir; Türkiye'deki bir ürünün faiz, vergi veya güvence koşulunu tarif etmez.

Yedeğin büyüklüğünü herkese önerilen sabit bir sayıyla belirlemek yerine sizin en sık karşılaştığınız aksaklıktan başlayın. İşe gitmek için kullandığınız aracın bakımı, evdeki zorunlu tamir veya kısa gelir gecikmesi farklı miktarlar gerektirebilir. Paraya ihtiyaç olduğunda erişebilmeniz de miktar kadar önemlidir.

Kararı bir gün sonra yeniden okuyun

Paranın geldiği anda bütün kararları vermek zorunda değilsiniz. Önce listeyi hazırlayın, ertesi gün tutarları yeniden değerlendirin. Almak istediğiniz şeyin bir ihtiyacı mı karşıladığını yoksa yalnız ödemenin heyecanıyla mı büyüdüğünü görmek için kısa bir ara faydalı olabilir.

Tabloya “karar verildi”, “ödendi” ve “ayrılan tutar” sütunları ekleyin. Birikim için ayırdığınız para diğer harcamalarla aynı bakiyede duruyorsa etiket veya ayrı kayıt kullanın. Aynı tutarı hem tatil hem borç ödeme planında saymayın. Ay sonunda primden yapılan işlemleri kontrol edip gerçekten hangi yükün azaldığını görün.

Yıllık harcamaların büyük kısmı ilk kez prim geldiğinde fark ediliyorsa yıllık giderleri aylara bölme yöntemini uygulayın. Böylece gelecek prim, unutulmuş masrafları kapatan zorunlu bir kaynak olmaktan çıkar.

Sık sorulan sorular

Primin tamamını biriktirmeli miyim?

Bu sizin mevcut yükümlülüklerinize bağlıdır. Gecikmiş ödeme, yakın zorunlu gider ve erişilebilir nakit ihtiyacını görmeden tek karar vermeyin.

Her yıl prim alıyorum, düzenli gelir sayılır mı?

Sözleşme ve uygulamadaki koşulları inceleyin. Kesinleşmemiş tutarı aylık sabit giderin temeli yapmak risk yaratabilir.

Borcu kapatmak mı tatil yapmak mı?

Önce ödenmezse oluşacak sonuçları ve tatilin yeni borç bırakıp bırakmadığını karşılaştırın. Bu yazı kişisel dağılım oranı önermez.

Prim gelmeden alışveriş yapabilir miyim?

Beklenen parayla verilen taahhüdün gecikme ihtimalini üstlenirsiniz. Gerçekleşen tutar üzerinden plan kurmak daha açık bir hesap sağlar.

Küçük prim için de tablo gerekir mi?

Üç satırlık not yeterli olabilir. Esas amaç aynı parayı birden fazla ihtiyaca ayırmamak ve sonraki aya borç bırakıp bırakmadığını görmektir.