Nominal getiri, paranızın sayısal olarak ne kadar arttığını gösterir. Reel getiri ise aynı dönemdeki fiyat artışını hesaba katarak satın alma gücünüzün nasıl değiştiğini anlatır. Doğru karşılaştırma için aynı dönem, aynı para birimi ve mümkünse vergi ile giderler sonrası net tutar kullanılmalı. Yüksek nominal kazanç, tek başına daha fazla mal ve hizmet satın alabildiğiniz anlamına gelmez.
Hesabınızda geçen yıla göre daha fazla para görmek anlaşılır biçimde iyi hissettirir. Fakat hedeflediğiniz ürünün fiyatı daha hızlı arttıysa o hedefe yaklaşmamış olabilirsiniz. İki ölçünün farkı burada ortaya çıkar: para miktarı artarken o paranın karşılığı aynı hızda artmayabilir.
Önce nominal kazancı doğru bulun
Bir dönemin başında 100.000 TL yatırdınız ve dönem sonunda, ek para koymadan veya çekmeden, net değer 125.000 TL oldu diyelim. Nominal getiri 25.000 TL, oran ise yüzde 25'tir. Hesap, son değer ile başlangıç değeri arasındaki farkın başlangıç değerine bölünmesidir.
Arada para eklediyseniz bu basit yöntem yatırım performansını doğru göstermez. Örneğin yıl içinde 20.000 TL ekleyip son değeri 125.000 TL gördüğünüzde bütün 25.000 TL'yi kazanç sayamazsınız. Önce kendi katkılarınızı ayırmanız gerekir. Katkı tarihleri farklıysa daha ayrıntılı getiri hesabı gerekebilir.
Aynı şekilde hesabınızın gösterdiği değer satış sonrası elinize geçecek net tutar olmayabilir. İşlem gideri veya vergi söz konusuysa karşılaştırmanızın brüt mü net mi olduğunu açık yazın. Aksi halde nominal ve reel ayrımını doğru yapsanız bile başlangıçtaki kazanç hesabı yanlış olabilir.
Reel hesapta yalnız yüzde farkını çıkarmayın
Aynı dönemde fiyat düzeyinin yüzde 20 arttığını varsayalım. 100.000 TL ile alınan örnek sepet artık 120.000 TL olur. Elinizdeki 125.000 TL bu sepetin yaklaşık 1,0417 katını alır. Reel artış yaklaşık yüzde 4,17'dir.
Temel hesap şöyledir: reel getiri oranı = (1 + nominal getiri oranı) / (1 + enflasyon oranı) - 1. Oranları ondalık kullanırsanız örnekte 1,25 / 1,20 - 1 sonucu çıkar. Yüzde 25'ten yüzde 20'yi çıkarmak yüzde 5 verir; bu basit yaklaşım özellikle oranlar yükseldiğinde tam hesapla aynı değildir.
Başlangıç ve sonuç | Örnek değer |
Başlangıç parası | 100.000 TL |
Dönem sonu net para | 125.000 TL |
Nominal artış | %25 |
Aynı dönem fiyat artışı | %20 |
Reel artış | Yaklaşık %4,17 |
Bu oranlar güncel enflasyon veya bir yatırımın beklenen getirisi değildir. İki ölçünün farkını gösteren hesap örneğidir. Gerçek karşılaştırmada ilgili dönemin verisini kullanın.
TCMB'nin terimler sözlüğü, reel faiz kavramını enflasyon etkisinden ayrı düşünmemek gerektiğini açıklar. Burada yatırımınızın gerçekleşmiş satın alma gücü değişimini hesaplarken dönem ve net tutarı özellikle eşleştiriyoruz.
Genel enflasyonla kişisel hedefin fiyatı farklı olabilir
Genel fiyat endeksi çok sayıda mal ve hizmeti temsil eder. Sizin planladığınız eğitim, ev veya sağlık gideri aynı dönemde farklı oranda değişebilir. Bu, genel endeksi keyfinize göre değiştirmek gerektiği anlamına gelmez; iki ayrı soruyu ayırmak gerektiğini gösterir.
Birinci soru, genel satın alma gücünüzün nasıl değiştiğidir. İkinci soru, belirli hedefinize ne kadar yaklaştığınızdır. Örneğin bir eğitim gideri 100.000 TL'den 140.000 TL'ye çıkmışsa 125.000 TL'lik birikim genel reel artış sağlasa bile hedef gideri karşılamayabilir.
Hedef tablosunda bu nedenle hem mevcut birikim hem hedefin güncel maliyeti yer almalı. İkisini aynı tarihte ölçün. Geçen yılın okul ücretini bugünkü birikimle karşılaştırmak, hedefe olduğunuzdan yakın görünmenize neden olabilir.
- Net tutarı bulun
Kendi katkınızı ve maliyetleri kazançtan ayırın.
- Dönemi eşleyin
Getiri ve fiyat değişimini aynı süre için alın.
- Hedefi kontrol edin
Genel satın alma gücüyle belirli gideri ayrı değerlendirin.
Geçmiş sonuçla gelecek beklentiyi ayırın
Gerçekleşmiş reel getiri hesaplanırken geçmiş dönemin getiri ve fiyat verileri kullanılır. Geleceğe bakarken ise ikisi de belirsizlik taşıyabilir. Bir ürünün ilan edilen oranı bilinse bile gelecekteki enflasyon veya kişisel harcama sepetiniz kesin olmayabilir.
Bu nedenle “kesin reel kazanç” gibi iddialara dikkat edin. Hangi süre, hangi maliyet ve hangi fiyat varsayımı kullanıldığını sorun. Karşılaştırmada bir aylık getiriyi yıllık fiyat artışıyla doğrudan yan yana koymayın. Dönemleri eşitlemeden yapılan sonuç, doğru görünen yanlış bir hesap olabilir.
Döviz veya altın gibi farklı fiyatlanan varlıklarda da hangi para biriminde değerlendirme yaptığınızı açık tutun. Türk lirası cinsinden yükselişle başka para birimindeki değişim aynı şey değildir. Hedef gideriniz hangi para biriminde gerçekleşecekse bu bilgiyi ayrıca kaydedin.
Kendi hesabınızı dört satırda kurun
Başlangıç tarihi ve tutarı, dönem içi katkılar, dönem sonu net değer ve aynı dönemin fiyat verisini yazın. Önce katkıların kazançla karışmadığını kontrol edin. Sonra hesaplamanın neyi ölçtüğünü bir cümlede açıklayın: genel satın alma gücü mü, belirli hedefe yakınlık mı?
Hedefinize ayırabileceğiniz tutarı bütçe kontrolünüzle birlikte değerlendirin. Planladığınız giderin fiyatı arttıysa dönemsel gider hesabınızı da güncelleyin. Reel getiri, tek başına ürün seçtiren bir puan değil, sonucu daha doğru okumanızı sağlayan ölçüdür.
Sık sorulan sorular
Nominal kazancım pozitifken reel kaybım olabilir mi?
Evet. Aynı dönemde fiyat artışı net nominal getirinizden yüksekse satın alma gücü azalabilir.
Enflasyonu getiriden çıkarmak yanlış mı?
Yaklaşık fikir verebilir, fakat tam oran hesabıyla aynı değildir. Özellikle yüksek oranlarda bölmeli hesap fark yaratır.
Hangi enflasyon verisini kullanmalıyım?
Önce hangi dönemi ve hangi soruyu ölçtüğünüzü belirleyin. Genel satın alma gücüyle özel bir eğitim veya konut hedefinin fiyatını ayrı izleyin.
Hesaba eklediğim para getiri sayılır mı?
Hayır. Kendi katkınızı kazançtan ayırın. Katkı zamanları farklıysa basit başlangıç-sonuç oranı yeterli olmayabilir.
