Market sepetiniz geçen aya göre daha pahalı geldiğinde, bunun ne kadarının fiyat değişiminden, ne kadarının farklı ürün almaktan kaynaklandığını anlamak zor olabilir. Kendi harcamalarınız için basit bir fiyat sepeti kurabilirsiniz: aynı ürünleri ve mümkün olduğunca aynı miktarları iki tarihte kaydedin; sonra toplamı karşılaştırın. Bu, kişisel alışveriş deneyiminizi gösterir. TÜİK’in resmi Tüketici Fiyat Endeksi (TÜFE) hesabının yerine geçmez ve ülke genelindeki enflasyonu ölçmez.
Aynı sepeti kullanın
Sepetinize düzenli aldığınız birkaç ürünü seçin. Ürün adını, marka veya kalite düzeyini, miktarı ve satın aldığınız yeri not edin. “Süt” demek yerine, örneğin aynı hacimdeki aynı tür ürünü yazın. Paket boyutu değişirse birim fiyatı (litre, kilogram veya adet başına) karşılaştırın. Ürünün gramajı azalmışsa toplam etiket fiyatı aynı kalsa bile birim maliyet farklılaşabilir.
İki tarih belirleyin; örneğin bu ayın ilk haftası ve gelecek ayın ilk haftası. Fiyatı fiş, etiket veya aynı mağazanın güncel ürün sayfasından kaydedin. İndirimli fiyatı kullanıyorsanız indirim koşulunu, üyelik veya kupon gerekip gerekmediğini belirtin. Aksi halde olağan fiyatla kampanyalı fiyatı aynı tür veri gibi karşılaştırmış olursunuz.
Sepet toplamındaki değişimi hesaplayın
İlk tarihteki aynı ürünlerin toplamını bulun. İkinci tarihte aynı ürün/miktar için ödenecek toplamla karşılaştırın. Basit değişim yüzdesi için şu hesabı kullanabilirsiniz: (ikinci toplam − ilk toplam) ÷ ilk toplam × 100. Formül, yalnız seçtiğiniz sepetin iki tarih arasındaki değişimini gösterir. Bütün yaşam maliyetinizi, gelir gücünüzü veya resmi enflasyonu tek başına anlatmaz.
Şöyle bir durum hayal edelim. Merve’nin sepetinde aynı hacimde üç ürün olsun: ilk tarihte fiyatları 30, 45 ve 25 TL; ikinci tarihte 33, 48 ve 26 TL olsun. Bu tutarlar yalnızca örnek hesap içindir, gerçek piyasa fiyatı değildir. İlk toplam 100 TL, ikinci toplam 107 TL’dir. Seçilen sepet için nominal fark yüzde 7 olur. Fakat ürünlerden birinin miktarı değiştiyse, mağaza değiştiyse veya indirim koşulu farklıysa Merve bunu ayrıca not etmelidir.
TÜFE ile kişisel sepetinizi karıştırmayın
TÜİK’in TÜFE metodoloji dokümanı, endeksin tüketim sepeti ve ağırlıklarıyla hesaplandığını; sepet ve ağırlıkların güncellendiğini açıklar. Güncel metodoloji belgesinde resmi kapsamın nasıl oluşturulduğu anlatılır. Kendi sepetiniz ise yalnız sizin takip ettiğiniz ürün ve miktarları kapsar; aynı dönemde iki ölçü farklılaşabilir.
Örneğin öğrencinin harcamasında ulaşım kartı ve ders materyali yüksek yer tutabilir; başka bir hanede kira ve enerji baskın olabilir. Sizin sepetinizde bir ürün hiç yoksa, o ürünün fiyat değişimi kişisel toplamınızı doğrudan etkilemez. Fakat bu, resmi fiyat göstergesinin hatalı olduğunu kanıtlamaz. Ölçtüğünüz şeyler ve ağırlıklar farklıdır.
Fiyat artışı ile daha fazla harcamayı ayırın
Market toplamınız yükseldiyse, ne kadarının birim fiyat, ne kadarının alınan miktar değişimi olduğunu ayırmaya çalışın. Önce aynı ürün ve miktarı kıyaslayın. Ardından toplam fişinizdeki ürün sayısını ve miktarını karşılaştırın. Daha pahalı bir marka seçtiyseniz bu da fiyat sepetinizi değiştirmiştir; nedenini açıklama alanına yazın.
Örneklem küçükse sonucu genelleştirmeyin. Üç ürünlük bir sepet, bütün market gideriniz değildir. Sepeti çok büyütmekse takip etmeyi zorlaştırabilir. Önce beş-on temel kalemle başlayın, üç ay devam edebiliyorsanız ihtiyacınıza göre genişletin. Ürünün sürekli bulunmaması durumunda benzer ürüne geçerken bunu yeni seri başlangıcı gibi işaretleyin; eski ve yeni ürünü aynı kabul etmeyin.
Bu bilgiyi bütçe kararına bağlayın
Kişisel sepetiniz aynı dönemde artıyorsa, bütçenizdeki tahmini güncelleyin. Hangi ürünlerin harcama toplamını daha çok etkilediğini belirleyin. Farklı marka, miktar, mağaza veya satın alma zamanı sizin için seçenek olabilir; ancak her değişiklik kalite ve ulaşım maliyeti gibi başka unsurları da etkileyebilir. En ucuz görünen fiyatı otomatik olarak iyi seçenek saymayın.
Bütçeniz değişken gelire dayanıyorsa artan temel giderleri daha düşük gelir senaryonuza da ekleyin. Gelir dalgalanmasında düzensiz gelir bütçesi rehberini kullanabilirsiniz. Yatırım kararlarında ise resmi ve kişisel verinin kapsamını ayırmak için yatırım öncesi kontrol sorularına bakın.
Paket küçülürse fiyatı nasıl karşılaştırırsınız?
Bir ürün geçen ay 500 gramlık pakette 100 TL, bu ay 400 gramlık pakette 100 TL olsun. Etiket fiyatı aynı görünür. Ancak kilogram fiyatı ilk ay 200 TL, ikinci ay 250 TL'dir. Aynı miktar için fiyat artışı yüzde 25 olur.
Küçük sepetinizde bunu toplam paket sayısıyla karşılaştırırsanız değişimi kaçırabilirsiniz. Gramaj, adet, hizmet süresi veya kapsam aynı olmalıdır. Örneğin ulaşımda aynı hat ve aynı bilet türünü; internet hizmetinde aynı paketi karşılaştırın. Daha hızlı bir pakete geçişin yarattığı farkı yalnız fiyat artışı diye yazmayın.
Sepetinizin içeriğini de kaydedin. O ay market alışverişini azaltıp dışarıda yemek yemeye başladıysanız, aynı market sepetinin fiyatı bütün harcama değişiminizi açıklamaz. Fiyat hareketini görmek için sabit sepet, bütçenizdeki değişimi görmek için gerçek harcamalar gerekir. Bu iki hesabı yan yana kullanabilirsiniz.
Bir ürün kampanyadayken yaptığınız karşılaştırmada kampanya tarihini not edin. Tek bir ürünün indirimini bütün yaşam maliyetiniz düşmüş gibi yorumlamayın. Amaç kendi giderinizi daha iyi tahmin etmektir.
Kişisel fiyat sepeti kartı
Ürünün adı ve ölçüsü sabit değilse fiyat farkını tek bir yüzdeyle açıklamayın. Küçük sepetinizin hangi harcamaları kapsamadığını da yazın.
Kariyer veya eğitim hedeflerinizde artan giderlere karşı plan kurmak için, aşağıdaki 12jobs bannerından kariyer planınızı oluşturabilirsiniz. Bu platform fiyat endeksi veya finansal tahmin aracı değildir.
Sıkça sorulan sorular
Kişisel enflasyon resmi enflasyondan neden farklı çıkar?
Kişisel sepetinizdeki ürün, miktar, mağaza ve ağırlıklar TÜİK’in resmi endeks sepetinden farklıdır. Bu nedenle hesaplar aynı şeyi ölçmez. Bu adımı kendi durumunuza uyarlamak için harcama günlüğü tutarak paranızın nereye gittiğini nasıl anlarsınız yazısındaki örneği de inceleyebilirsiniz.
Sepet hesabında ürünün kilogram fiyatını mı toplam fiyatını mı kullanmalıyım?
Paket miktarı değişiyorsa birim fiyat karşılaştırmayı kolaylaştırır. Toplam fiş etkisini görmek için satın aldığınız miktarı da ayrıca kaydedin. Bu adımı kendi durumunuza uyarlamak için maaşınız arttığı halde neden birikiminiz artmıyor yazısındaki örneği de inceleyebilirsiniz.
Kaç ürün takip etmeliyim?
Kararınıza yardımcı olacak kadar ürün seçin ve düzenli kaydedebileceğiniz ölçüde tutun. Küçük bir başlangıç sepetini sürdürebiliyorsanız genişletin.
Bu hesap gelecek ayın fiyatını gösterir mi?
Hayır. Geçmiş iki tarihte seçtiğiniz ürünlerin değişimini gösterir; gelecekteki fiyat veya harcamayı tahmin etmez.
