Kariyer hedefiniz değiştiğinde önce eski hedefin hangi ihtiyacınıza cevap verdiğini ve bugün neyin farklı olduğunu yazın. Sonra geçmiş plandaki işe yarar deneyimleri koruyup yeni hedefi küçük bir görevle sınayın. Planı tamamen çöpe atmak da sırf yıllardır peşinden gittiğiniz için sürdürmek de zorunlu değil. Önemli olan yeni yönü yalnız o günkü heyecan veya yorgunlukla değil, gerçek deneyim ve koşullarla kurmaktır.
Ne değiştiğini doğru adlandırın
İnsan kaynaklarında çalışan Mert'in uzun zamandır yönetici olmayı istediğini düşünelim. Son yıl iki projede görev dağıtımı yaptı ve insanları desteklemekten hoşlandı, fakat sürekli performans görüşmesi yürütmek istemediğini gördü. Bu deneyim yönetim hedefinin bütünüyle yanlış olduğunu mu gösterir? Belki Mert için doğru yön, insan yönetimi yerine öğrenme programları tasarlamaktır. Bunun için önce hoşlandığı görevi ve zorlandığı sorumluluğu ayrı yazması gerekir.
Bazen hedef değil, koşul değişir. Yeni bir bakım sorumluluğu, farklı çalışma saati veya değişen kurum yapısı nedeniyle aynı yöne daha yavaş ilerlemek isteyebilirsiniz. Bazen de hedefin dayandığı varsayım değişir: Bir unvanı hayal ederken günlük işini yeterince tanımıyordunuz. Bu ayrım kararı netleştirir. Eski hedefi kimin için seçtiğinizi de düşünün: kendi isteğiniz, çevrenizin beklentisi veya o dönemki imkanlarınız?
Geçmiş planın işe yarayan kısmını koruyun
Mert'in yönetici hedefi için öğrendiği toplantı yürütme ve çalışanların ihtiyaçlarını dinleme yöntemleri, yeni öğrenme rolünde de kullanılabilir. Bu geçmişi “boşa giden yıllar” diye adlandırmak doğru olmaz. Yine de yeni yön için öğrenmesi gereken iş vardır: program ihtiyacını belirlemek, içerik seçmek ve uygulamanın sonucunu değerlendirmek. Eski birikim ve yeni eksik aynı anda görülebilir.
Eski plan | Yeni kanıt | İlk deneme |
Ekip yöneticiliği | Öğrenme işini seviyor, sürekli yönetim görevini istemiyor | Tek bir eğitim ihtiyacını araştırmak |
İnsanları geliştirmek | Görüşme ve açıklama yönü güçlü | Kısa bir öğrenme oturumu tasarlamak |
Bu örneği kendi işinize uyarlarken gelecekteki unvanı değil, yapılacak işi yazın. “Stratejik alana geçeceğim” yerine “Aylık müşteri verisinden hangi soruya yanıt vermek istediğimi seçeceğim” gibi bir ilk görev belirleyin. Büyük sözler çoğu zaman öğrenme ihtiyacını gizler.
Değişen hedefi yeniden kurun
1. Değişeni yazın. İstek, koşul ve iş hakkındaki bilginizi ayrı inceleyin.
2. Birikimi koruyun. Eski plandan yeni yönde işe yarayacak deneyimi seçin.
3. Yönü sınayın. Yeni hedefe uygun küçük bir görevi deneyin.
Küçük denemeden sonra kararınızı güncelleyin
Mert bir eğitim oturumunu baştan sona tek başına sahiplenmek zorunda değil. Önce ihtiyaç görüşmesine katılabilir, ardından kısa bir bölüm tasarlayıp katılanlardan görüş alabilir. Bu deneyde neyi öğrendiğini kaydeder: İşin araştırma kısmını mı, anlatımını mı, yoksa uygulamanın etkisini izlemeyi mi seviyor? Yeni yön ancak görevle karşılaşıldığında netleşir.
Bir ay sonra hedef cümlenizi tekrar okuyun. “Yöneticiliği bıraktım” gibi kesin bir kimlik cümlesi yerine, “Önümüzdeki dönemde öğrenme tasarımını iki görevle sınayacağım” gibi gözlenebilir plan yazabilirsiniz. Altı aylık kariyer planı gözden geçirmesi daha geniş düzen içindir; burada değişen hedefin ilk kararına odaklanıyoruz.
Değişimi çevrenize nasıl anlatırsınız?
Hedefiniz değiştiğinde yakın çevreniz “Bunca zamandır bunun için çalışıyordun” diyebilir. Bu cümle geçmiş emeği hatırlatır, ama yeni deneyimi geçersiz kılmaz. Mert eski hedefe neden yöneldiğini, hangi görevleri deneyince fikrinin değiştiğini ve şimdi neyi sınayacağını kısa anlatabilir. Herkesi ikna etmesi gerekmez. Kendi planını açıklarken “Bu işi artık asla yapmam” gibi gereksiz kesin cümlelerden kaçınır.
İş yerinde yeni yönü konuşurken de yalnız yeni unvan istemek yerine küçük bir görev önerin. Mert, öğrenme programının ihtiyaç görüşmesine katılmak için zaman isteyebilir. Böylece yöneticisi talebin mevcut işe etkisini görür. Deneme beklendiği gibi gitmezse önceki hedefe dönmek veya üçüncü bir yön düşünmek de mümkündür. Değişen hedefi tek seferde kusursuz seçmek zorunda değilsiniz; yeni bilginin kararınızı güncellemesine izin verin.
Mert'in yeni hedefini yazdığı cümle bir unvandan ibaret olmamalı. “Öğrenme alanına geçeceğim” yerine “Önümüzdeki iki ayda bir öğrenme ihtiyacını araştırıp kısa bir oturum taslağı hazırlayacağım” derse hangi işi sınayacağını bilir. Denemenin sonunda sevdiği kısmı ve istemediği kısmı ayırır. Böylece hedef yeniden değişirse bunu başarısızlık değil, yeni bilgi sayabilir. Eski plandaki insan yönetimi deneyimi de yok olmaz; yalnız başka bir işte kullanılabilir. Planınızı bu tür gerçek iş kanıtlarıyla güncelleyin, yalnız yeni bir isimle değil.
Yeni hedefin ilk denemesi işe yaramazsa iki soruyu ayırın: İşin kendisi mi uygun değil, yoksa o denemenin koşulları mı kötüydü? Mert tek bir yoğun eğitim oturumundan yorulmuş olabilir, ama ihtiyaç araştırmasını sevmiş olabilir. Bu durumda öğrenme alanını tümüyle bırakmak yerine hangi rolün hangi bölümünü istediğini araştırır. Deneme sonuçlarını ayrıntısız “sevdim/sevmedim” etiketine indirgemeyin; sonraki karara yarayacak iş parçalarını ayırın.
Bu değerlendirmeden çıkan hedef ve soruları kendi kariyer planınıza kaydedin. Murat Kendugan’ın geliştirilmekte olan 12jobs projesiyle ilgileniyorsanız Planını oluştur bağlantısındaki güncel bilgileri inceleyebilirsiniz. Sayfa şu anda tanıtım ve ön katılım içindir; hemen tamamlanmış bir kariyer planı sunmaz.
Sık sorulan sorular
Hedef değiştirmek tutarsızlık mı?
Hayır. Yeni deneyim eski varsayımınızı değiştirebilir. Kararın nedenini ve hangi işi denediğinizi açıklayabiliyorsanız değişim anlaşılır olur.
Eski plana verdiğim emek boşa mı gider?
Her zaman değil. Hangi bilgiyi ve deneyimi yeni yönde kullanabileceğinizi ayrı belirleyin.
Yeni hedefimden de emin değilsem ne yapmalıyım?
Kesin karar vermek yerine sınırlı bir görev deneyin. Denemenin sonunda hangi soruya yanıt arayacağınızı baştan yazın.
Hedef değişikliğini iş yerinde ne zaman konuşmalıyım?
Yeni yönde denemek istediğiniz işi ve mevcut teslimlere etkisini somutlaştırdığınızda konuşmak daha kolaydır.
Yeni hedef için hemen uzun bir eğitime başlamalı mıyım?
Önce o işi yapan birinin gerçek gününü tanımak yararlı olabilir. İş başında gölge çalışma rehberindeki gözlem ve deneme sırasını kullanın. Eğitim ihtiyacını, günlük görevleri gördükten sonra daha açık belirleyebilirsiniz.
