İş yerindeki eski bir alışkanlığı değiştirmek için önce davranışın başladığı belirli anı bulun. Ardından o anda yapabileceğiniz küçük ve açık bir alternatif seçin. “Daha düzenli olacağım” gibi geniş bir niyet, yoğun bir iş gününde kolayca kaybolur. “Yeni iş geldiğinde teslim tarihini sormadan kabul etmeyeceğim” ise gözlenebilir bir adımdır. Birkaç hafta boyunca ne zaman uyguladığınızı ve neyin zorlaştırdığını kaydedin; davranışı yalnız iradeyle değil, işin gerçek koşullarıyla değerlendirin.
Davranışın başladığı ana bakın
Ece'ye gün içinde sık sık küçük istekler geliyor. O da her isteğe hemen “Bakarım” diyerek yanıt veriyor. Akşam olduğunda kendi teslimine başlayamamış oluyor. Sorunu “Hayır diyemiyorum” diye tarif edebilir, ama değişim için daha ayrıntılı bir an gerekir: Bir çalışma arkadaşı yeni iş istediğinde Ece mevcut görevlerini ve teslim tarihini görmeden söz veriyor. Değiştirilecek davranış tam bu noktada başlıyor.
Bir hafta boyunca yalnız bu anları not edebilir: İsteği kim getirdi, ne kadar sürede yanıt verdi, mevcut işinde ne vardı? Kişilerin adlarını performans listesi gibi toplamak değil, tekrar eden koşulu görmek amaçtır. Belki acil yazılan mesajlar, belki toplantı sonunda söylenen belirsiz işler eski tepkiyi tetikliyordur. Koşul bilinmeden yeni davranış seçmek zorlaşır.
Yerine konacak adımı açık yazın
Ece'nin yeni adımı her isteği reddetmek değil. “Bunu yapabilmem için bugün bitirmem gereken işi ve yeni teslim tarihini birlikte netleştirelim” diyebilir. Böylece karşı tarafı yanıtsız bırakmadan iş yükünü görünür kılar. Yeni tepki kısa ve uygulanabilir olmalı; uzun bir konuşma metnine ihtiyaç duyarsa yoğun günde kullanılması zorlaşır.
Eski düzen | Yeni küçük adım | Kontrol sorusu |
İsteğe hemen söz vermek | Mevcut teslimi ve tarihi sormak | Hangi iş önce bitecek? |
İşe sessizce başlamak | Gerekli bilgi eksikse bir soru sormak | Sonuç nasıl kullanılacak? |
Gün sonunda yetiştirmeye çalışmak | Çakışmayı erken bildirmek | Kimin karar vermesi gerekiyor? |
Bu yaklaşım genel alışkanlık hedeflerinden farklıdır. Burada işin içindeki tek bir karar anını değiştiriyorsunuz. İsterseniz mevcut bir hareketin arkasına yeni adımı bağlayın: Yeni istek geldiğinde önce takvime bakmak gibi. Fakat iş yerindeki alışkanlıklar bazen yalnız sizin davranışınızla değişmez. Ekipte her iş “acil” ilan ediliyorsa öncelik kararını yöneticiyle de konuşmanız gerekir.
- Anı bulun
Eski davranışın hangi istekte başladığını yazın.
- Yeni tepki seçin
Aynı anda yapabileceğiniz kısa bir alternatif belirleyin.
- Koşulu izleyin
Nerede uygulandığını, nerede zorlandığını değerlendirin.
Denemenin işe yarayıp yaramadığını görmek için Haftalık öz değerlendirme sorularını kendi görevinize uyarlayın; yalnız hisse değil, işte gerçekten değişen noktaya bakın.
Aksamayı bilgi olarak kullanın
Ece üç istekte yeni cümleyi kullanıp dördüncüde yine hemen söz verdiyse değişim boşa gitmez. Dördüncü istekte ne farklıydı? Toplantı sırasında herkesin önünde mi soruldu, yönetici mi istedi, yoksa teslim tarihi hiç konuşulmadı mı? Yeni adımı bu koşula göre düzeltin. Örneğin toplantıda “Öncelikleri kontrol edip öğleden sonra net süre söyleyeyim” demek daha uygun olabilir.
İş arkadaşlarının tepkisi de önemlidir. Yeni davranışınızı gizli bir direnç olarak değil, işin düzgün teslimi için açık bir yöntem olarak anlatın. Haftanın sonunda yalnız kaç kez uyguladığınızı değil, hangi iş çakışmasının önlendiğini de düşünün.
Yeni adımı mevcut düzene bağlayın
Ece'nin yeni cevap cümlesini hatırlaması için uzun bir hedef listesi hazırlaması gerekmez. İş isteğinin geldiği mesaj ekranının yanına küçük bir kontrol sorusu koyabilir: “Hangi işin tarihi değişecek?” İsteği yüz yüze aldığında ise takvimini açmadan kesin süre söylememeyi seçebilir. Davranışın başladığı yer ile hatırlatıcı aynı yerde olursa yoğun günde kullanma şansı artar. Ancak hatırlatıcı bir süre sonra görünmez olursa yerini veya biçimini değiştirin.
Yeni alışkanlığı çevrenize de açıklayabilirsiniz: “Teslimleri doğru planlamak için yeni işte önce tarihi ve önceliği soracağım.” Bu cümle karşı tarafa kişisel ret değil iş düzeni önerdiğinizi gösterir. Buna rağmen her acil istekte eski düzene dönüyorsanız, sorun yalnız sizin davranışınız olmayabilir. Ekipte öncelik kararı ve acil iş tanımı da netleşmelidir. Değişimi yalnız bireysel çabaya yüklemeyin.
İki hafta sonunda yalnız kaç kez yeni davranışı yaptığınızı saymayın. Yeni cümle kullanıldığında işin sonucu nasıl değişti? Ece teslim tarihini sorduğu için gerçekten çakışma önlendi mi, yoksa aynı iş yine son anda mı geldi? Eğer ikinci durum sürüyorsa kişisel yanıtını değiştirmek yetmez; ekip öncelik düzeni gerekir. Bu ayrım kendi çabanızı küçültmez. Tam tersine alışkanlığın hangi kısmının size, hangi kısmının iş sistemine bağlı olduğunu gösterir. Değişimi gerçek sonuçla değerlendirmek, yalnız işaretli takip tablosuna bakmaktan daha yararlıdır.
Burada seçtiğiniz görevi bir öğrenme planına bağlamak isterseniz kariyer gelişim kursunun programını inceleyebilirsiniz. Programdaki güçlü yönler, öğrenme planı ve kişisel aksiyon çalışmasının ihtiyacınıza uyup uymadığını değerlendirin.
Sık sorulan sorular
Bir alışkanlığı değiştirmek ne kadar sürer?
Herkes ve her iş koşulu için geçerli tek süre yoktur. Belirli iş anlarında ne yaptığınızı ve yeni davranışın işe yarayıp yaramadığını izleyin.
Yeni davranışı unutursam ne yapmalıyım?
Hatırlatıcıyı davranışın başladığı yere koyun. Örneğin yeni iş isteklerini aldığınız ekranda kısa bir kontrol sorusu bulunsun.
Ekip eski davranışımı bekliyorsa değişim mümkün mü?
Mümkün olabilir, fakat yeni yöntemin işin kalitesine nasıl yardımcı olduğunu anlatmanız ve ortak öncelik kararını konuşmanız gerekir.
Birden fazla alışkanlığı aynı anda değiştirmeli miyim?
Önce en çok sorun yaratan, açıkça gözlenebilen tek davranışı seçmek uygulamayı değerlendirmeyi kolaylaştırır.
Yeni davranışı yine aksatırsam neye bakmalıyım?
Bütün alışkanlığı başarısız saymadan zorlandığınız tek geçişi seçin. Hedefli pratik yaklaşımıyla o adımı daha kolay koşulda deneyin. Ardından gerçek işte aynı engelin sürüp sürmediğine bakın.
