Bir alanda uzmanlaşmak ile farklı alanları öğrenmek arasında herkes için doğru tek seçim yoktur. Önce hedeflediğiniz işin gerçekten ne istediğini ve bugün hangi görevi yapabildiğinizi karşılaştırın. Kritik bir sorunu derin bilgiyle çözmek gerekiyorsa uzmanlaşma, farklı ekipleri bağlayıp ortak iş kurmak gerekiyorsa geniş çalışma bilgisi öne çıkabilir. Fakat “geniş öğrenme” yalnız çok sayıda kurs adı biriktirmek değildir; “uzmanlaşma” da çevrenizdeki diğer işleri hiç anlamamak değildir. Seçiminizi önümüzdeki üç ayda yapabileceğiniz gerçek bir görevle sınayın.
İşin sorusundan başlayın
Bir finans operasyonları çalışanı hem veri analizi hem müşteri deneyimiyle ilgilensin. Gözlediği sorun, aylık raporda hatalı kayıtların sürekli tekrarlanmasıysa veri tanımı ve kontrol sürecinde derinleşmek faydalı olabilir. Sorun, rapordaki bulguların müşteri ekibine ulaşmamasıysa iki alanın dilini birleştirmek daha değerli olabilir. Aynı kişi için bile seçilecek yol, çözmek istediği soruna göre değişir.
Hedef rolün gerçek görevlerini öğrenin. İş ilanında yazan araç listesi yeterli değildir. O roldeki kişi hangi kararı verir, en zor hangi problemle karşılaşır, hangi ekiple çalışır? Mümkünse bir çalışma örneği görün veya rolü yapan birine belirli bir soru sorun. Ünvanın çağrışımına göre değil, gündelik işe göre seçim yapın.
Hangi öğrenme yatırımının gerekli olduğunu seçerken farklı alanlar arasındaki bağı da inceleyin. Kavram haritası çıkarma yöntemi bu bağlantıları görünür kılabilir; fakat harita tek başına gerçek iş denemesinin yerini tutmaz.
Derinlik ve genişliği farklı kanıtlarla ölçün
Derinleşme için yalnız bir konunun terimlerini bilmek yetmez. İstisnalı bir işi bağımsız yürütebilmek, hata nedenini araştırmak ve başka birine karar gerekçesini anlatmak daha güçlü kanıttır. Genişlik için de birçok ekip hakkında genel bilgi sahibi olmak yetmez. Farklı iki ekibin aynı sorun üzerinde nasıl çalışacağını kurabilmek gerekir.
Kendinizi şu tabloyla inceleyin:
Öğrenme yolu | İşte görülebilecek kanıt | Sık yapılan yanlış |
Derinleşme | Zor bir istisnayı gerekçesiyle çözmek | Yalnız araç veya sertifika adını göstermek |
Genişleme | İki ekibin bilgisini ortak işe çevirmek | Her konudan biraz duyup hiçbir görev denememek |
Birleştirme | Belirli sorunu iki yetenekle çözmek | Bağlantı kurmadan iki ayrı kurs tamamlamak |
Derinleşmeyi seçseniz de ilgili ekiplerin dilini anlamaya çalışın. Genişlemeyi seçseniz de bir alanda güvenilir teslim çıkarın. İki yol birbirini dışlamaz; yalnız önümüzdeki dönemde zamanınızı nereye yoğunlaştıracağınızı belirler.
Öğrenme yönünü gerçek işe bağlayın
1. Hedef işi inceleyin. Rolün çözdüğü gerçek sorunu ve kararını öğrenin.
2. Kanıtı karşılaştırın. Bugün hangi işi derin veya alanlar arası yapabildiğinizi görün.
3. Küçük görev seçin. Üç ayda sonucu görülebilecek bir deneme yapın.
Öğrenme ihtiyacınızı somutlaştırmak için Üst rol için yetenek açığını belirleme rehberindeki görev karşılaştırmasını kullanın. Genel bir eksik listesi yerine hangi işte neye ihtiyaç duyduğunuzu yazın.
Öğrenme yönünü değiştirilebilir tutun
Şu anda derinleşmek seçimi, kariyeriniz boyunca yalnız tek alanda kalacağınız anlamına gelmez. Altı ay sonra hedef iş değişirse yeni bağlantılar öğrenebilirsiniz. Benzer biçimde genel çalışma bilgisi edinmek, ileride özel bir alanda uzmanlaşmanızı engellemez. Kararı geri dönülmez kimlik ilanına çevirmeyin. Öğrenme önceliği olarak görün.
Bir uzmanlık alanı seçerken mevcut kurumun sunduğu gerçek işleri de hesaba katın. Teoride ilginizi çeken bir alanda hiçbir uygulama olanağı yoksa dışarıda küçük bir proje, gönüllü iş veya uygun eğitim deneyebilirsiniz. Ancak gerçek iş kanıtı olmadan “bu alanda uzmanlaştım” demeyin. Bir işi küçük ölçekte deneyip ortaya çıkan soruları görmek daha dürüst başlangıçtır.
Bugün hedeflediğiniz bir rol için üç görev yazın. Her görevin derin teknik bilgi mi, alanlar arası ilişki mi istediğini işaretleyin. Sizin elinizdeki kanıtı ve eksik görevi belirleyin. Gelecek üç ayda birini denemek için görüşme isteyin.
Seçimi bir sonraki iş fırsatıyla sınayın
Derinleşme ve genişleme arasında karar verirken “Hangisi daha değerli?” sorusu tek başına yetmez. Önümüzdeki altı ayda üstlenmek istediğiniz iki işi yazın. Birinde belirli bir alanda daha derin bilgi gerekebilir; diğerinde farklı ekiplerin dilini konuşabilmek öne çıkabilir. Eğer ikisi de önemliyse zamanı eşit bölmek zorunda değilsiniz. Önce yaklaşan teslim için kritik açığı kapatıp diğer alanı küçük denemeyle tanıyabilirsiniz.
Örneğin finans raporlamasında çalışan biri daha karmaşık analiz yapmak istiyorsa model bilgisini derinleştirmesi gerekebilir. Aynı kişi bu sonuçları ürün ekibiyle kullanmak istiyorsa ürün kararlarını da tanımalıdır. “Genelci mi uzman mı?” etiketi yerine hangi işte hangi bilginin gerekli olduğunu görün. Bir yıl sonra rolünüz veya kurumunuz değişirse öğrenme dağılımı da değişebilir. Kararı kalıcı kişilik tanımı gibi değil, bugünkü iş ve hedef için öncelik seçimi gibi kullanın.
Bu değerlendirmeden çıkan hedef ve soruları kendi kariyer planınıza kaydedin. Murat Kendugan’ın geliştirilmekte olan 12jobs projesiyle ilgileniyorsanız Planını oluştur bağlantısındaki güncel bilgileri inceleyebilirsiniz. Sayfa şu anda tanıtım ve ön katılım içindir; hemen tamamlanmış bir kariyer planı sunmaz.
Sık sorulan sorular
Uzmanlaşmak için tek alana kapanmalı mıyım?
Hayır. Çözdüğünüz sorunla bağlantılı diğer ekipleri ve iş akışını anlamak uzmanlığınızın kullanımını artırabilir.
Farklı alanları öğrenmek dağınıklık mıdır?
Olmak zorunda değildir. Öğrendiklerinizi belirli bir işte birleştirebiliyorsanız geniş bilgi değer üretebilir. Sadece konu listesi büyüyorsa odağı yeniden düşünün.
Hangi yolu seçtiğimi ne zaman değiştirmeliyim?
Hedef rol, yaptığınız iş veya öğrenme fırsatı değiştiğinde gözden geçirin. Takvimden çok gerçek iş kanıtına bakın.
Kurs sayısı uzmanlaştığımı gösterir mi?
Tek başına göstermez. Bilgiyi bir görevde kullanmanız, istisnaları çözmeniz ve sonucu açıklamanız daha anlamlı kanıttır.
Seçtiğim uzmanlık alanını nasıl sınarım?
O alandaki belirli bir görevi seçip küçük bir bölümünü çalışın. Hedefli pratik yaklaşımıyla ilk deneme ile sonraki sürümü karşılaştırın. Sadece eğitimi sevmeniz, günlük işin tamamını seveceğinizi göstermez.
