Tercih listesini yalnız geçen yıl sizin sıranızdan daha iyi sıralarla kapanmış programlarla doldurmak belirsizliği artırır; yalnız daha ulaşılabilir görünen programlara yönelmek de sevdiğiniz seçenekleri gereksiz yere dışarıda bırakabilir. Farklı geçmiş sıralara sahip, fakat gerçekten gitmek isteyeceğiniz programları birlikte araştırın. Sabit “ilk beş riskli, son beş garanti” formülü kullanmayın: kontenjan, koşul ve aday tercihleri değişebilir. Denge, her ihtimalde okumayı düşünebileceğiniz seçeneklere yer açmaktır. Son listeyi ise yerleşme tahminine değil, kendi istek sıranıza göre düzenleyin.
Önce listenin kabul edilebilir sınırını çizin
Bir programı “ulaşılabilir” diye adlandırmak onu sizin için uygun yapmaz. Liste hazırlamadan önce asgari koşullarınızı yazın: Hangi bölüm veya çalışma alanını gerçekten araştırdınız? Hangi şehir ve toplam maliyet mümkün? Eğitim dili veya özel koşul sizin için engel mi? Bu sınırların dışında kalan programları taban sırası ne olursa olsun ayrı tutun.
Şöyle bir durum düşünün: Kerem işletme ve uluslararası ticaret arasında kalmış. Her iki alanı da araştırıyor, ama başka şehirde belirli bir giderin üstüne çıkamayacağını biliyor. Geçmiş sıralara göre “rahat” görünen bir program bu bütçeye uymuyorsa onu güvenli seçenek sayamaz. Sıra açısından ulaşılabilir olması, yaşam açısından mümkün olmasıyla aynı şey değildir.
İşletmeyi aday seçeneklerden biri olarak düşünen Kerem, işletme bölümünün kimler için uygun olduğunu okuyup programların ders planını da açıyor. “İşletme” adının yanında üniversite, dil, kampüs ve ücret koşulunu ayrı not ediyor. İstek sınırını böyle kuruyor.
Geçmiş veriyi üç sınıfa ayırın, etiketlere güvenmeyin
Kerem araştırdığı programları geçmiş taban sıralara göre üç geçici grupta topluyor: kendi sırasından daha önde kapanmışlar, yakındaki seçenekler ve geçmişte daha geride kapanmışlar. Bu gruplar yalnız araştırmayı düzenler; yerleşme ihtimalinin ölçülmüş yüzdesi değildir. Önceki yılın sıra farkını “şu kadar yüzde şans” diye çevirmiyor.
Geçici araştırma grubu | Hangi programlar girer? | Yine de ne kontrol edilir? |
İddialı görünen | Geçmiş sıra daha önde | Gerçek istek ve güncel koşul |
Yakın görünen | Geçmiş sıra civarda | Birden fazla yıl ve kontenjan |
Daha ulaşılabilir görünen | Geçmiş sıra daha geride | Gerçekten kayıt olma isteği |
Bir program yıllar içinde çok farklı taban sıralarda kapanmışsa tek kutuya sıkıştırmak yerine değişikliği not edin. Program kodu, burs türü veya kontenjan değişmiş olabilir. YÖK Atlas geçmiş veriyi incelemek için, ÖSYM'nin güncel kılavuzu ise bu yılın program koşulu için kullanılır. Kendi sıralamanızla farklı puan türündeki programı karşılaştırmayın.
Neden sabit bir tercih oranı yok?
İnternette “Şu kadar iddialı, şu kadar orta, şu kadar garanti yazın” önerisi görebilirsiniz. Her adayın istekleri, puan türü ve gidebileceği şehirler farklıdır. Sadece üç programı gerçekten istiyorsanız yirmi dört satıra ulaşmak için ilgisiz program eklemek iyi bir denge değildir. Öte yandan tek bir programa bakıp diğer uygun seçenekleri hiç araştırmamak da belirsizliği gereksiz artırabilir.
“Garanti” kelimesini özellikle dikkatli kullanın. Geçen yıl daha geride kapanan programın bu yıl da aynı yerde kalacağı kesin değildir. Kontenjan artışı veya azalışı da tek başına sonucu belirlemez. Bu nedenle “daha ulaşılabilir görünüyor” demek, “kesin yerleşirim” demekten daha dürüsttür. Karar dosyanızda programın geçmiş sırası kadar, orada okumayı neden isteyeceğinizi de yazın.
ÖSYM'nin 2024 tercih kılavuzu, adayın girebildiği en üst tercihe yerleştirileceğini ve istek sırasının önemli olduğunu açıklıyordu. Bu geçmiş dönem kuralını güncel yıl için ayrıca doğrulayın. Mantığı şu: Önce farklı ihtimalleri araştırarak listenin kapsamını kurun; sonra listedeki geçerli seçenekleri gerçek istek sırasıyla dizin. İddialı olanın her zaman üstte, ulaşılabilir olanın her zaman altta olması zorunlu bir hedef değildir; en çok istediğiniz program üstte olmalıdır.
Son sıradaki programı özellikle sorgulayın
İlk tercih çoğu zaman uzun uzun düşünülür; son satır “boş kalmasın” diye eklenir. Kerem son üç programı tek tek okuyor: “Burası gelirse kayıt olur ve derslerine başlar mıyım?” Birine hayır diyorsa onu “güvenli seçenek” diye tutmuyor. Başka bir uygun program araştırıyor veya listenin daha kısa kalmasını değerlendiriyor. Geçmiş resmi kılavuzlarda bütün tercih alanlarını doldurmak zorunlu değildi; başvuru yılı için sayı ve işlem kuralını yeniden kontrol ediyor.
Maliyet ve barınma belirsizliği de son satıra saklanmamalı. İlgili programın özel koşulunu ve üniversitenin güncel ücret bilgisini açın. Daha ulaşılabilir görünen, fakat ödeyemeyeceğiniz bir program seçenek değildir. Bu hesap, listeyi yalnız sıralama oyunundan gerçek bir eğitim kararına çevirir.
- İsteği filtreleyin
Yalnız okumayı düşünebileceğiniz programları bırakın.
- Geçmişi karşılaştırın
Farklı sıra aralıklarını yıl ve koşullarıyla görün.
- Sırayı kurun
Geçerli seçenekleri gerçek istek sıranıza dizin.
Listenize iki yönden bakın
Bir liste örneği düşünün: İlk üç program için geçmiş yıllarda sizin sıranızdan daha önde adaylar yerleşmiş, ortadakiler yakın aralıkta, son ikisi daha geride kapanmış olsun. Bu dağılımı görmek yararlı olabilir; fakat son iki programı gerçekten okumak istemiyorsanız listeniz dengeli değil, yalnız uzun görünür. O iki satır yerine başka şehir, öğrenim dili veya maliyet bakımından kabul edebileceğiniz seçenekleri araştırın. Hiçbiri uygun değilse eksik satır bırakmak, istemediğiniz sonucu “güvenli tercih” diye yazmaktan daha tutarlıdır. Geçmiş sıra aralıkları da bu yılın sonucu değil, karar verisine ek bağlamdır.
Önce programların farklı geçmiş sıra aralıklarından gelip gelmediğini görün. Sonra bütün satırları, hiç taban puan görmemiş gibi okuyun: Hangisine gerçekten daha çok gitmek istersiniz? Bu iki bakış birbirinin yerine geçmez. İlki belirsizliği anlamaya, ikincisi kararı size ait kılmaya yarar. Gelecekte hangi işleri denemek istediğinizi belirlemek için kariyer gelişim kursunun programına bakabilirsiniz; resmi tercih için güncel ÖSYM kılavuzunu esas alın.
Sık sorulan sorular
Kaç iddialı tercih yazmalıyım?
Herkese uyan sabit sayı yok. Gerçekten istediğiniz ve koşullarını karşıladığınız seçenekleri araştırın; farklı geçmiş sıraları geçici gruplar olarak kullanın.
Daha ulaşılabilir bölüm kesin gelir mi?
Hayır. Geçmiş sıra yeni yılın garantisi değildir. Güncel kontenjan ve koşulu kontrol edin; “garanti” etiketinden kaçının.
İddialı programı en üste yazmak zorunda mıyım?
Listenin üstünde en çok istediğiniz program olmalı. İddialı görünmesi tek başına onu üst sıraya koyma nedeni değildir; tercihinizin sırası kendi isteğinizi göstermeli.
Liste kısa kalırsa istemediğim program eklemeli miyim?
Yalnız satır doldurmak için eklemeyin. Güncel kılavuzun tercih sayısı kuralını okuyun ve her satır için yerleşirseniz kayıt olmayı isteyip istemediğinizi sorun.
