Bir raporu zamanında teslim ediyorsunuz, yöneticiniz teşekkür ediyor, fakat içinizden “Aslında yeterince iyi değilim” diyorsunuz. Böyle bir durumda önce duygunuzu, işin somut sonucunu ve gerçekten öğrenmeniz gereken noktayı ayırın. Kendinizi iyi hissetmeyi bekleyerek sonuçları yok saymayın; iyi bir sonucu da bütün eksiklerin ortadan kalktığının kanıtı saymayın. Daha dengeli değerlendirme, neyi yaptığınızı ve hangi konuda desteğe ihtiyaç duyduğunuzu birlikte görebilmektir.
Bu yazı bir tanı koyma rehberi değil. İşinizi değerlendirirken kullanabileceğiniz daha açık sorular ve küçük bir uygulama sunuyor.
Hissetmek ile ölçmek aynı şey değildir
Amerikan Psikoloji Birliğinin kavram sözlüğü, başarı kanıtlarına rağmen kişinin kendisini yetersiz veya sahte hissedebilmesini ayrı bir olgu olarak ele alır. Bu ayrım önemlidir: Bir hissin güçlü olması, işinizle ilgili bütün değerlendirmelerin doğru olduğu anlamına gelmez.
Sizin için asıl soru şu olabilir: “Yetersizim dediğimde hangi işi, hangi beklentiyi ve hangi hatayı kastediyorum?” Cevap yalnız “Genel olarak” ise henüz üzerinde çalışabileceğiniz bir sorun tanımlamadınız. Belirsiz bir yargı çok geniştir; küçük bir düzeltme bile onu kolayca değiştirmeyebilir.
Öte yandan gerçek bir hata varsa yalnız kendinizi rahatlatmaya çalışmak da yeterli değildir. Yanlış formül, eksik bilgi veya geç teslim somut olarak ele alınmalıdır. Hissi reddetmeden, işin kanıtını ayrı bir yerde inceleyebilirsiniz.
Bir çalışma örneğini üç açıdan okuyun
Şöyle bir durum düşünün: Aylık müşteri raporunuz kabul edildi. Toplantı sırasında bir soruya cevap veremediniz ve bütün raporun başarısız olduğunu düşündünüz. Oysa cevapsız kalan soru, raporun kapsamı dışındaki bir müşteri grubuyla ilgili olabilir.
Önce teslim ölçütüne bakın. Sizden ne istenmişti? Raporu hazırlamak, bütün müşteri davranışlarını bilmek veya her soruya anında cevap vermek aynı beklenti değildir. Görev tanımını sonradan genişletirseniz, yaptığınız işi sürekli eksik bulabilirsiniz. Başlangıç beklentisi belirsizse görevi netleştirme soruları bu ayrımı konuşmanıza yardımcı olur.
İkinci olarak sonucu inceleyin. Rapor doğru veriyi içeriyor mu, istenen dönemi kapsıyor mu, okuyucunun kararını destekliyor mu? “Güzel olmuş” gibi genel bir görüş yerine bunlarla ilgili örnek isteyin. Olumlu görüşün yanında değiştirilmesi gereken bir nokta duymak, bütün emeğin geçersiz olduğu anlamına gelmez.
Son olarak yeni öğrenme ihtiyacını belirleyin. Müşteri grubuna ilişkin veriyi nereden bulacağınızı bilmiyorsanız bunun için bir çalışma yapabilirsiniz. Bu, “Ben rapor hazırlayamıyorum” yargısından çok daha küçük ve kullanışlı bir hedeftir.
Olumlu sonucu yalnız şansa bağlamayın
Bir işte başkalarının yardımı, hazır bir dosya veya uygun koşullar etkili olabilir. Bunları kabul etmek, sizin katkınızı silmeyi gerektirmez. Hangi adımı kendiniz yaptığınızı açıkça ayırın. Veri kontrolü, anlaşılır anlatım veya doğru soruyu sormak da katkıdır.
Aynı şekilde yardım almak işi tek başınıza yapmış gibi anlatmanızı gerektirmez. “Tabloyu ekipten aldım, tutarsızlıkları kontrol ettim ve rapor bölümünü hazırladım” cümlesi hem dürüst hem açıklayıcıdır. Kendinizi överken abartmak ile kendinizi tamamen görünmez kılmak arasında başka bir yol vardır.
Bir çalışma için “Daha iyi olabilirdi” demek kolaydır. Daha zor ve faydalı soru “Hangi değişiklik hangi ölçütü iyileştirirdi?” sorusudur. İşi ne zaman teslim etmeniz gerektiğini belirlemek, sonu gelmeyen küçük düzeltmeleri gerçek kalite ihtiyacından ayırır.
Kendi katkınızı başkasının ölçütüyle silmeyin
Bir yöneticinin bütün müşterileri bilmesi beklenirken sizin göreviniz yalnız kaynak verisini hazırlamak olabilir. Aynı soruya aynı hızda cevap vermemeniz, aynı işi kötü yaptığınızı göstermez. Değerlendirmeyi gerçekten üstlendiğiniz görevle yapın. Yeni bir beklenti varsa bunun öğrenme ve hazırlık gerektirdiğini konuşabilirsiniz.
Bir başka durumda herkes raporun görsel anlatımını beğeniyor, fakat siz bir cümlenin yeterince güzel olmadığını düşünüyorsunuz. O cümle okuyucunun anlamasını mı etkiliyor, yoksa yalnız sizin tercihinize mi uymuyor? Bu ayrım, gerçek kalite kontrolünü sürekli kendini beğenmeme halinden ayırır. Küçük tercihleri önemli hata gibi ele almak, biten işi de bitmemiş hissettirebilir.
Sonraki değerlendirmede tek bir soruya dönün: “Bu çalışma hangi ihtiyacı karşıladı?” Ardından “Bir sonraki benzer işte hangi noktayı daha iyi yapacağım?” diye sorun. İlk soru katkınızı, ikinci soru gelişimi görünür tutar. İkisinden birini seçmek zorunda değilsiniz. İyi yaptığınız bölümün varlığı öğrenme ihtiyacını yok etmez; öğrenme ihtiyacının varlığı da tamamlanan katkıyı silmez.
- Duyguyu adlandırın
Kendiniz hakkında vardığınız sonucu hemen gerçek kabul etmeyin.
- Sonucu inceleyin
Teslim ölçütünü, çalışma örneğini ve verilen görüşleri karşılaştırın.
- İhtiyacı seçin
Gerçek bir eksik için küçük bir öğrenme adımı belirleyin.
Değerlendirmeyi küçük bir kayıtla somutlaştırın
Son teslim ettiğiniz bir işi açın. Ayrı bir notta şu dört satırı doldurun:
Alan | Yazabileceğiniz örnek |
Kendimle ilgili düşündüğüm | Bu işi yapacak kadar bilgili değilim. |
Gözleyebildiğim sonuç | İstenen dönem raporlandı; kontrol edilen toplamlar doğru. |
Açık kalan nokta | Ek müşteri grubunun verisine nereden ulaşılacağını bilmiyorum. |
Deneyeceğim adım | Veri sahibinden kaynağı öğrenip örnek bir sorgu hazırlayacağım. |
Bu notu bir olumlu düşünce yarışına çevirmeyin. Amacı, duygunun yanına gözlenebilir bilgi koymak. “Harikayım” yazmak zorunda değilsiniz. “Bu işte iki ölçütü karşıladım, bir konuda daha çalışacağım” çoğu zaman daha kullanışlıdır.
Görüş istemek için de dar bir soru seçin: “Raporun hangi bölümü kararınızı destekledi, hangi bölümü daha açık anlatmamı isterdiniz?” Karşı tarafın bütün kişiliğinizi değerlendirmesini değil, belirli çalışmayı incelemesini istiyorsunuz.
Değerlendirme ile günlük ruh halini karıştırmayın
Aynı dosya yorgun olduğunuz bir akşam size çok kötü, ertesi gün daha anlaşılır görünebilir. Bu nedenle önemli bir değerlendirmeyi yalnız o anki hisle vermemeye çalışın. Dosyayı teslim ölçütleriyle ikinci kez inceleyin veya belirli bir görüş alın.
Kendinizi yetersiz hissetmeniz iş yaşamınızı ve günlük hayatınızı belirgin biçimde zorlaştırıyorsa konuyu yalnız bir çalışma tablosuyla çözmek zorunda değilsiniz. Uygun bir ruh sağlığı uzmanından destek almak değerlendirebileceğiniz bir seçenektir. Bu öneri, kendinize bir etiket koymanız gerektiği anlamına gelmez.
İşinizi daha açık değerlendirmek ve gelişim ihtiyacınızı bir sonraki adıma çevirmek isterseniz kariyer gelişim kursunun programını inceleyebilirsiniz. Önce hangi konuda destek aradığınızı belirleyerek programı değerlendirin.
Sık sorulan sorular
Olumlu geri bildirim aldığımda mutlaka inanmalı mıyım?
Görüşü otomatik reddetmek yerine hangi çalışma örneğine dayandığını sorun. Somut örnek, genel övgüden daha kolay değerlendirilir. Aynı görüşmede gelişmesi gereken bir noktayı da konuşabilirsiniz; ikisi birbiriyle çelişmez.
Gerçek bir eksiğim varsa bu kayıt ne işe yarar?
Eksikliği daha küçük ve çalışılabilir hale getirir. “Hiçbir şey bilmiyorum” yerine bilmediğiniz kaynak, yöntem veya görevi belirleyebilirsiniz. Beklentiyi anlamakta zorlanıyorsanız görevi netleştirme rehberindeki sorularla başlayın.
Bir işi tekrar tekrar düzeltmem yetersiz olduğumu mu gösterir?
Tek başına göstermez. Teslim ölçütü belirsiz olabilir veya küçük ayrıntılara gereğinden fazla zaman ayırıyor olabilirsiniz. Kontrol sınırını teslim kararını anlatan yazıyla birlikte değerlendirin.
Bu his için kendime bir tanı koymalı mıyım?
Hayır. Bir blogdaki açıklama tanı değildir. Buradaki uygulama çalışma sonuçlarını daha açık incelemek içindir. Belirgin ve süren bir zorlanmada uygun uzman desteğini değerlendirebilirsiniz.
